Giới thiệu bài giảng
Bản phiên âm
Nhấn vào mốc thời gian để nghe từ đoạn đó. Bản dịch tự động, có thể chưa chính xác. Bạn có thể đề xuất sửa từng câu. Phiên âm là văn bản kèm theo, không thay đổi âm thanh.
Hôm nay. Một bài thơ tuyệt đẹp. Nó như một viên ngọc. Tôi yêu thơ lắm, cứ như thể tôi đang sưu tầm châu báu. Những bài thơ đẹp. Những bài thơ về Pháp. Thơ rất, rất nhiều ý nghĩa. Chúng có ý nghĩa rất sâu.
Và càng đọc, càng đọc bài thơ, càng suy nghĩ, và càng sống với nó—đây là phần rất quan trọng: sống bài thơ đó.
Hãy đưa ý đó vào tâm mình, rất sâu, sống một bài thơ. Và càng sống với nó, ý nghĩa càng sâu hơn. Và theo cách nào đó, tôi nghĩ đời tôi là một bài thơ. Có lúc tôi thật sự cảm nhận điều đó: đời tôi là một bài thơ. Tại sao?
Bởi vì trong một bài thơ, mọi thứ ăn khớp với nhau. Mọi thứ đều cần thiết. Từng chữ trong bài thơ. Bạn không thể bỏ ra một chữ mà bài thơ vẫn trọn vẹn. Vì mỗi chữ có vị trí, ý nghĩa và sự liên kết của nó. Nó cô đọng đến mức bạn không thể thêm gì vào, cũng không thể lấy bớt ra.
Nó giống như lời dạy của Dhamma, của Đức Phật. Trọn vẹn đến mức bạn không thể thêm gì, cũng không thể bỏ gì. Nó vừa đúng. Mọi thứ ăn khớp với nhau. Nên có lúc tôi cảm thấy đời mình, cả cuộc đời, là một bài thơ. Trước khi hiểu và cảm nhận như vậy, tôi từng nghĩ rằng rất nhiều chuyện xảy ra trong đời mình thật vô nghĩa và vô dụng.
Và tôi đã rất thất vọng. Lần nào, rất nhiều lần, tôi nghĩ rằng sẽ tốt biết bao nếu điều đó không xảy ra trong đời tôi. Sẽ tốt biết bao nếu mọi thứ khác đi khi tôi còn nhỏ. Sẽ tốt biết bao nếu cha mẹ tôi là những người cha mẹ tốt hơn. Sẽ tốt biết bao nếu các thầy của tôi là những người thầy tốt hơn.
Họ chưa đủ tốt.
Họ thiếu sót quá nhiều. Bao nhiêu thất vọng trong đời tôi. Nhưng sau này, dần dần, khi tôi thực hành chánh niệm và càng lúc càng chánh niệm hơn, và thấy được các việc, việc này dẫn đến việc kia, tôi phát hiện ra rằng nếu điều đó không xảy ra trong đời tôi, thì hôm nay tôi sẽ không có mặt ở đây.
Việc này dẫn đến việc kia, việc kia dẫn đến việc nọ. Mỗi trải nghiệm đau đớn, trải nghiệm khó khăn, mỗi thất vọng nữa, hay mỗi niềm vui, sự hài lòng cũng vậy, đều khớp vào nhau. Việc này dẫn đến việc kia. Giống như một bài thơ. Nếu tôi bỏ ra một điều, hôm nay tôi sẽ không có mặt ở đây.
Cho nên thấy được cả cuộc đời mình như một bài thơ cũng rất sâu sắc và ý nghĩa.
Chỉ khi bạn thấy được ý nghĩa, thì mọi thứ mới khớp lại với nhau. Mọi thứ trên thế gian này đều có một ý nghĩa ẩn giấu. Chúng ta chỉ thấy bề ngoài. Chúng ta không thấy ý nghĩa sâu hơn của nó. Vì vậy chúng ta cảm thấy rất thất vọng, rất bực bội, rất bất an.
Vậy nên
Tôi đã đọc bài thơ này từ rất lâu trong một quyển sách, và tôi tìm lại được quyển sách đó trong thư viện này. Nên tôi đã sao lại bài thơ này từ quyển sách đó
chỉ mới hôm qua. Và quyển sách đó tên là Insight Meditation của Joseph Goldstein. Tôi đã gặp ông ở Barre, Massachusetts, khi tôi đến đó sống khoảng hai tháng.
Và bài thơ này không có tựa đề. Và ngay trong quyển sách đó cũng không đề tên tác giả. Nhưng nó có nguồn gốc Nhật Bản. Nên
những ý tưởng thì rất sâu sắc, thâm thúy và rất, rất ý nghĩa. Và một điều quan trọng nữa là ý nghĩa không chỉ nằm trong câu chữ.
Tôi đã đọc nhiều sách. Như các bạn biết, tôi vẫn hay nói về chuyện đọc sách của mình. Tôi đọc một quyển sách, hay đọc một bài thơ, rồi tôi để nó xuống. Và mười năm sau, tôi lấy quyển sách ra đọc lại bài thơ đó. Tôi thấy rằng ý nghĩa của bài thơ đã thay đổi. Sao lại như vậy? Câu chữ y hệt như cũ, nhưng cách tôi hiểu ý nghĩa đã thay đổi rất, rất nhiều.
Sự thay đổi đó đến từ đâu?
Từ sự hiểu biết của chính tôi về đời mình, về kinh nghiệm của mình, từ việc học của tôi, từ việc đọc của tôi nữa, từ sự suy nghĩ của tôi. Vậy nên độ sâu của ý nghĩa tùy thuộc vào bạn. Bạn hiểu bài thơ sâu đến đâu tùy thuộc vào bạn. Cho nên một bài thơ nên được đọc lại nhiều lần, nhiều lần nữa. Và lời dạy của Đức Phật cũng giống như một bài thơ.
Đặc biệt là các Gatha, các câu kệ Pāli, chúng là những bài thơ. Và bạn có biết gatha nghĩa là gì không?
Gatha có nghĩa rất giống với Gita.
Gita nghĩa là
bài ca. Đó là một bài ca.
Nên bạn có thể hát nó lên. Nó có âm dài và âm ngắn, và chúng rất cân đối. Bạn có thể hát nó như một bài ca. Rất, rất đẹp. Nên tôi cũng thích các Gatha Pāli. Tôi đã học thuộc nhiều Gatha Pāli, phần lớn từ Dhammapada.
Và một trong những Gatha mà có lẽ các bạn đã đọc
phần lớn qua bản dịch tiếng Anh, tôi nghĩ vậy. Và một số bạn có thể còn nhớ cả bản Pāli: Appamādo amatapadaṃ. Có nghe bài kệ đó chưa? Appamāda, vâng. Appamāda nghĩa là chánh niệm, tỉnh giác. Amata nghĩa là bất tử hay giải thoát, nibbāna.
Padaṃ nghĩa là nguyên nhân.
Chánh niệm, sự không lơ là, tỉnh giác là nguyên nhân
của giải thoát, của bất tử.
Và hãy nhìn sâu, nhìn sâu vào ý nghĩa. Khi bạn càng lúc càng chánh niệm hơn, thì bạn sẽ hiểu. Nên chỉ để hiểu một câu này thôi cũng cần rất nhiều thực hành mới hiểu được. Không phải chỉ suy nghĩ, không phải chỉ đọc. Cần rất nhiều thực hành để hiểu nó nghĩa là gì. Vậy nên ý nghĩa phải đi ra từ sự thực hành của bạn, từ đời sống của bạn.
Nên chánh niệm, tỉnh giác, sự có mặt của tâm, tất cả đều rất giống nhau về nghĩa.
Trái ngược với sự thất niệm, sự bất cẩn, sự lơ là, sự không có chánh niệm. Vậy nên chánh niệm là
nguyên nhân mạnh nhất, nguyên nhân mạnh mẽ nhất của giải thoát. Còn nhiều yếu tố khác cũng cần thiết, nhưng đây là yếu tố chính. Nên nếu không thực hành chánh niệm thì không thể có giải thoát.
Nếu bạn thất niệm, thì không có hy vọng giải thoát. Không có hy vọng có trí tuệ, không có hy vọng thấy rõ mọi thứ. Và vậy nên: Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃ. Sự lơ là, thất niệm, vô tâm, vô minh là nguyên nhân của cái chết.
Và appamattā,
na mīyanti, những người có chánh niệm, những người không thất niệm, những người không lơ là, nghĩa là những người có chánh niệm,
na mīyanti, họ không chết. Điều đó nghĩa là gì?
Họ không chết đi chết lại nữa.
Và ye pamattā, yathā matā. Đây lại là điểm quan trọng nhất. Những người lơ là, những người thất niệm, những người không có chánh niệm, họ như đã chết. Như đã chết, như thể đã chết rồi. Nên khi bạn càng lúc càng chánh niệm hơn, bạn càng cảm thấy mình sống động hơn.
Bạn không chỉ đang tồn tại.
Và tôi đã đọc một từ khác mà tôi nghĩ còn hay hơn. Phần lớn người ta chỉ đang sống như cây cỏ.
Không thật sự sống. Họ chỉ đi qua thôi. Chỉ đi qua. Họ không có phương hướng thật sự. Họ không biết mình đang làm gì. Họ làm những gì người khác làm.
Vậy nên những ai không có chánh niệm, những ai thất niệm, thì như đã chết. Họ như thể đã chết. Cho nên
khi bạn thực hành chánh niệm, càng có chánh niệm suốt cả ngày, bạn càng cảm thấy mình đang sống. Càng thấy ý nghĩa trong đời mình. Bạn trở nên càng nhạy cảm với nó. Nếu bạn cho một người thuốc an thần, hay thuốc ngủ, thuốc trấn an, nó sẽ làm người đó trở nên êm dịu, lịm đi, nhưng không tỉnh giác.
Vậy nên tỉnh giác, có chánh niệm, là yếu tố chính để trở nên có trí tuệ. Khi tôi học Abhidhamma và tôi cũng dạy một ít Abhidhamma cho vài người, và trước khi đến đây, tôi cũng đã nghĩ đến việc dạy một khóa Abhidhamma ngắn. Nhưng lần này không có thời gian.
Có lẽ lần sau. Rất sâu sắc và đầy ý nghĩa. Bạn không thể hiểu hết mọi thứ, nhưng có vài điều rất sâu và rất ý nghĩa trong Abhidhamma mà hầu như ai cũng có thể hiểu và ứng dụng. Và sự ứng dụng này là quan trọng nhất. Trong Abhidhamma, khi tôi dạy Abhidhamma, tôi làm một biểu đồ rất lớn.
Nó dài khoảng 6 feet
và rộng khoảng 3 feet. Một biểu đồ lớn. Và tôi đặt hết 121 tâm và 52 tâm sở lên đó. Ở trên là 52.
Và rồi từ trên xuống dưới là 121 tâm. Với mỗi tâm trong biểu đồ, tôi khoanh một vòng để chỉ tâm sở nào đi cùng với loại tâm nào. Làm như vậy, bạn thật sự thấy được nó.
Tâm này, trạng thái tâm này có những tâm sở này. Và bạn cũng thấy được sự khác biệt. Ở một số tâm, một số tâm sở vắng mặt. Và một số tâm sở có mặt. Điều gì làm chúng khác nhau?
Rất, rất thú vị và sâu sắc. Tôi tin là bạn có thể thật sự say mê nó. Và một điểm rất quan trọng là
khi bạn xem yếu tố chánh niệm, sati, bạn thấy rằng khi sati - chánh niệm - vắng mặt, thì trí tuệ cũng vắng mặt.
Không có chuyện một người có trí tuệ mà lại không có chánh niệm. Hay không có chuyện
một trạng thái tâm không có chánh niệm mà lại có trí tuệ. Điều đó không thể được.
Đây là một điểm rất sâu cần hiểu. Vậy có trí tuệ nghĩa là bạn cần có chánh niệm. Sự hiện diện của tâm. Vì vậy câu kệ Appamādo amatapadaṃ này rất sâu và rất ý nghĩa. Chúng ta chỉ đang thu thập rất nhiều kiến thức, mà không thật sự có trí tuệ.
Tôi biết rất nhiều người không học hành gì nhưng rất có trí tuệ. Cho nên có trí tuệ và có học vấn, nghĩa là có bằng đại học, không phải là một.
Dù sao đi nữa, đó chỉ là phần giới thiệu. Bây giờ tôi thật sự sẽ đọc bài thơ.
Và
bất cứ ý nghĩa nào mà tôi có thể nghĩ ra để bình giải bài thơ này cũng sẽ không đầy đủ. Tôi không biết tác giả muốn nói gì, nhưng khi tôi đọc bài thơ và suy nghĩ về nó, càng nhiều ý tưởng và ý nghĩa hiện ra trong tâm tôi. Nhưng ngay lúc này, tôi không nghĩ mình có thể nhớ lại hết những ý tưởng ấy và gom chúng lại đây ngay bây giờ.
Vậy tôi sẽ chỉ chia sẻ với các bạn một số cách hiểu của tôi, lời bình của tôi về bài thơ.
Thơ thì rất cô đọng. Ít chữ. Và thơ dùng ẩn dụ. Đó là cái đẹp của thơ. Nó là ẩn dụ. Và ẩn dụ lại có nhiều tầng ý nghĩa.
Cho nên càng đọc, càng nhiều ý tưởng hiện ra trong tâm bạn.
Câu đầu tiên là: "Tôi không có cha mẹ." Sao có thể như vậy? Ông ấy đang muốn nói gì? Tôi không có cha mẹ.
Tất cả chúng ta đều có cha mẹ, mẹ và cha, dù ta biết hay không. Ngay cả khi có người bị cha mẹ cho đi, và người con không biết ai là cha mẹ thật của mình. Nhưng vẫn vậy, người ấy biết rằng mình có cha mẹ, dù không biết họ là ai. Không có cha mẹ, chúng ta sẽ không được sinh ra. Vậy nhà thơ này đang muốn nói gì?
Tôi không có cha mẹ. Và ông ấy nói: "Tôi lấy trời và đất làm cha mẹ." Trời và đất. Nghĩa là gì? Đây là một ẩn dụ. Trời và đất nghĩa là thiên nhiên. Trong văn học Trung Hoa và cả văn học Nhật Bản, trời và đất nghĩa là thiên nhiên.
Vậy thiên nhiên là cha mẹ tôi. Chúng ta có cha mẹ trong đời này. Nhưng như tôi đã nói, chúng ta có nhiều đời trước, và sẽ còn nhiều đời nữa. Và tôi cũng nhớ được vài đời quá khứ của mình. Cho nên
chúng ta có rất, rất nhiều cha mẹ. Trong những đời quá khứ, mỗi lần sinh ra, chúng ta có một cặp cha mẹ, cha và mẹ.
Và đôi khi cái samsara này rất thú vị và cũng rất buồn cười. Vì tôi biết một người ở Rangoon
đã chết, rồi trở thành
con của con trai mình. Vậy con dâu ông ấy trở thành mẹ ông ấy. Và cậu ấy nhớ được điều đó. Khi cậu lớn lên, khoảng 4 hay 5 tuổi, khi bắt đầu nói được nhiều, cậu kể về đời trước của mình. Và khi bạn hỏi tên cậu, cậu sẽ dùng lại chính cái tên cũ.
Loại người như vậy, một người khác tôi biết ở Mandalay, tên là U Sein Win. Tên cha cậu là U Win. Tên cha cậu là như vậy, bởi vì nếu bạn hỏi cậu: "Ông nội của con là ai?" thì câu trả lời sẽ là gì?
"Ông nội tôi là chính tôi. Tôi là ông nội của tôi." Rất buồn cười. Cũng rất thú vị. Cậu bé này, khi lớn lên, khi những
người lớn, cha mẹ cậu, mẹ cậu, dạy cậu gọi cha là cha hay ba, cậu nói: "Không."
Cậu từ chối gọi cha mình là ba.
Và bạn có biết cậu gọi cha mình là gì không? "Không." Không phải vậy. Trong tiếng Miến, cậu gọi cha mình là Heko.
Heko nghĩa là... dịch sang tiếng Anh thế nào đây?
Đó là cách gọi một người rất thiếu tôn trọng, Heko.
Rất khó dịch sang tiếng Anh. Không có từ tương đương trong tiếng Anh.
Heko chỉ có nghĩa là... Như hạ thấp xuống. Đúng, đúng. Gọi một người rất thấp. Nên đôi khi vì thương yêu, cha mẹ gọi con trai mình là Heko.
Rất thiếu tôn trọng, nhưng cũng rất thương yêu, gọi như vậy, Heko. Nghĩa là: "Này, cái sinh vật kia." Kiểu như vậy. "Này, con vật kia." Kiểu như vậy.
Dù sao đi nữa,
những người lớn tuổi nói: "Đừng làm vậy. Rất bất kính. Đó là akusala. Con không nên gọi cha mình là Heko." Anh ta nói: "Không. Tôi vẫn gọi ông ấy như vậy." Rồi người cha nói: "Ta sẽ không làm gì cho con nữa. Ta đã làm đủ cho con rồi."
Rất thú vị. Rất buồn cười. Và cũng rất sâu sắc, đầy ý nghĩa. Luân hồi là như vậy đó.
Một đời bạn làm cha, một đời khác bạn làm con.
Vậy nên đừng đối xử tệ với con trai mình. Đừng đối xử tệ với con dâu mình. Biết đâu bạn sẽ tái sanh vào bụng họ, rồi họ lại đối xử tệ với bạn, và bạn sẽ khổ.
Đây là điều để suy ngẫm, để ghi nhớ trong tâm. Và khi hiểu điều này thật sâu sắc, mối quan hệ của chúng ta với mọi người trở nên rất sâu sắc và ý nghĩa.
Vậy nói về tái sanh, chừng đó chắc đủ rồi. Dù sao, chúng ta có rất nhiều, rất nhiều người cha, nhiều cặp cha mẹ, qua nhiều kiếp sống. Vậy ai là cha thật sự của ta? Ai là mẹ thật sự của ta?
Mỗi người chỉ lần lượt làm cha mẹ tạm thời. Trong tiếng Miến có một câu nói
nói về một cái gì đó như là cha mẹ. Có ai người Miến ở đây nhớ câu đó không? Cái gì đó là mẹ bạn và cha bạn.
Trong tiếng Miến, một câu nói rất hay.
Kandal hi a mi, kandal hi a pa. Đó là tiếng Miến. Nghiệp của bạn là mẹ bạn, và nghiệp của bạn là cha bạn. Thật ra, cái thật sự đưa bạn vào cuộc đời này là kamma của bạn. Cha mẹ bạn hỗ trợ bạn. Theo một cách nào đó, cũng có sự liên hệ của kamma ở đó. Sự liên quan của nghiệp cũng có ở đó.
Nhưng cha mẹ thật sự của bạn là nghiệp của bạn. Và nghiệp cũng lại là tự nhiên. Nó không phải là một chúng sanh. Không phải là một vật. Nó là một năng lượng, một loại năng lượng, năng lượng của tâm, nhưng nó cũng là tự nhiên. Vậy kamma nghĩa là hành động của ý, của lời, hoặc của thân. Nhưng chủ yếu là của tâm ý.
Bởi vì bất cứ khi nào chúng ta nói điều gì, nó
bắt rễ trong ý nghĩ của chúng ta. Vì suy nghĩ nên chúng ta nói. Vì ý nghĩ nên chúng ta làm. Vậy kamma chủ yếu nghĩa là tiến trình tâm. Thiện, bất thiện. Nghiệp thiện, nghiệp bất thiện không chỉ là một khái niệm, không chỉ là một sự đặt tên. Nó không phải là paññatti.
Bởi vì bạn không thể nói: "Thôi, từ nay trở đi chúng ta gọi cái này là thiện." Không, bạn không thể làm vậy.
Vậy đâu là những
phẩm chất của nghiệp thiện? Đặc tính của nghiệp thiện. Trong Abhidhamma, định nghĩa của nghiệp thiện là: kusala anawajam sukha vipakalakanam. Nghiệp thiện có đặc tính hay phẩm chất là không đáng trách, không có lỗi lầm.
Bạn không thể tìm thấy lỗi trong một điều thiện. Nó tốt lành.
Vậy nên
bất cứ hành động thiện nào, nếu bạn nhìn vào đó, như mettā, nó thật đẹp.
Thật cao thượng. Nó đẹp. Nó cao thượng. Và nó cũng mang lại hạnh phúc. Khi bạn có tâm từ với một người khác, người đó sẽ hạnh phúc. Bạn không làm gì hại người đó. Vậy nó cũng là nhân của hạnh phúc. Và thật ra nó chính là hạnh phúc.
Và cũng mang lại quả an vui.
Có một người, không chỉ một, mà vài người ở Miến Điện hỏi tôi. Họ nói: "Thầy nói chánh niệm là một trạng thái tâm thiện. Thầy nói vậy nghĩa là sao?" Vì phần lớn người ta không biết điều đó. Tôi nói: "Ti nibba." Ti nibba nghĩa là hãy biết mình, hãy tỉnh giác. Và đó là một kusala rất mạnh mẽ, một trạng thái tâm thiện.
Bởi vì họ hiểu dāna là thiện. Phần lớn người ta, khi nói tới kusala, họ liền nghĩ ngay tới dāna, cho ai đó cái gì. Đó là thiện. Nhưng phần lớn người ta không nghĩ tỉnh giác là một trạng thái tâm thiện hay kusala. Nên tôi giải thích cho người đó.
Khi bạn chánh niệm rất, rất mạnh, chánh niệm trọn vẹn, hãy nhìn sâu vào tâm mình lần nữa. Hãy nhìn trạng thái tâm ấy. Nó yên tĩnh và an lạc, trong sáng,
hạnh phúc. Và với trạng thái tâm an lạc, trong sáng, hạnh phúc, cao thượng, đẹp đẽ đó, bạn không thể làm điều gì gây hại. Muốn làm điều gì gây hại, bạn phải phát triển một trạng thái tâm rất xấu xí. Với một tâm đẹp, yên tĩnh và an lạc, bạn không thể làm điều gì gây hại. Muốn làm điều gì gây hại, bất thiện, bạn cần phát triển trạng thái tâm xấu xí,
có tính hủy hoại, đau khổ. Vậy trước khi bạn hại người khác, bạn đã hại chính mình rồi, vì trạng thái tâm ấy đã có mặt. Ví dụ, tôi có lần kể với quý vị, một con chó đến ngủ ở hiên nhà tôi, trên tấm thảm chùi chân. Tôi không thích con chó ngủ trên tấm thảm đó.
Tôi định đổ nước lên con chó cho nó ướt và bỏ chạy. Vì nó thích chỗ khô ráo, dễ chịu. Vì khi tôi làm vậy, tôi quan sát tâm mình và nhận ra rằng đây là một cái tâm rất tàn nhẫn. Nó rất đau khổ.
Vậy khi bạn có chánh niệm, tâm bạn trong sáng, rất cao thượng,
an lạc. Và nó dẫn đến trạng thái ngày càng an lạc hơn. Làm cho bạn ngày càng trí tuệ hơn. Đó chính là tỉnh giác, chánh niệm, kusala cao nhất.
Lát nữa tôi sẽ nói lại về điều này. Vì ngay bây giờ tôi có quá nhiều điều muốn nói đến nỗi tôi không nghĩ là đủ thời gian. Nên xin quý vị cho tôi thêm thời gian. Nếu tôi cứ nói mãi nói mãi,
xin hãy kiên nhẫn. Xin hãy rộng lượng với tôi.
Vậy cha mẹ thật sự của chúng ta, hãy suy ngẫm thật sâu. Ai là cha mẹ thật sự của ta? Nghiệp của ta. Nghĩa là chúng ta đang tạo ra cha mẹ mình. Chúng ta đang tạo ra cuộc đời mình. Chúng ta đang sinh ra chính cuộc sống của mình.
Điều này rất, rất sâu sắc.
Một
câu kệ khác, tuần này chúng ta đi tới, là: "Tôi không có nhà."
Lại một điều để suy ngẫm. Tôi không có nhà. Tất cả chúng ta đều có mái, có tường, có nền nhà để ở, dù tốt hay không. Tất cả chúng ta đều có mái trên đầu, tường chung quanh, và cả nền nhà nữa, dù chỉ là nền đất. Nhưng điều nhà thơ này muốn nói là ông không nói về cái nền nhà vật chất đó.
Ý tôi là căn nhà vật chất.
Vậy tôi không có nhà. Tôi lấy sự tỉnh giác làm nhà của mình. Lại một ẩn dụ rất, rất sâu sắc.
Một ẩn dụ rất, rất sâu sắc. Điều gì xảy ra với một người không có nhà?
Ông ta đi đây đi đó. Ông ta không thuộc về nơi nào cả. Và ông ta phơi mình trước mọi thứ khó khăn, hiểm nguy. Phơi mình dưới nắng, dưới mưa, trời lạnh, trời nóng. Phơi mình cho côn trùng cắn đốt.
Và cũng còn nhiều loại nguy hiểm khác nữa. Vì khi ở trong nhà mình, ta cảm thấy được bảo vệ bằng nhiều cách. Ta cảm thấy như ở nhà, được che chở, an toàn. Không có nguy hiểm. Nên những người vô gia cư, tôi biết ngay cả ở nước Anh, có một nơi người ta gọi là thành phố thùng giấy. Tôi nghe mà thấy lạ.
Tôi biết chút ít về Bombay, nơi rất nhiều người sống ngoài đường, ngủ trên lề đường. Nhưng ngay cả ở nước Anh, tôi nghe nói có những người ngủ trong thùng giấy carton.
Và hãy thử hiểu họ cảm thấy thế nào khi vô gia cư, bất an thế nào, nguy hiểm thế nào. Với tâm cũng vậy. Khi tâm không có chánh niệm, nó đi đây đi đó. Nó không có nhà. Nó phơi mình trước mọi thứ nguy hiểm. Không được bảo vệ.
Không có phẩm giá. Nên khi tâm có chánh niệm, nó đang ở nhà.
Vậy chánh niệm là nhà của chúng ta. Khi có chánh niệm, ta có thể cảm nhận được điều đó. Giống như trở về nhà. Bạn thật sự cảm nhận được. Bạn cảm thấy thật an toàn. Cũng thật trọn vẹn theo một cách nào đó.
Nên khi tâm không có chánh niệm, nó giống như một kẻ lang thang, đi đây đi đó, không mục đích, rong chơi.
Vậy điều này cũng rất sâu sắc và ý nghĩa.
Tôi không có sống hay chết. Một ý nữa rất lạ. Tôi không có sống hay chết. Tất cả chúng ta đều chết. Chúng ta sinh ra và chắc chắn sẽ chết. Không ai sống mãi. Nhưng nhà thơ này muốn nói gì? Mỗi câu đều thật đẹp.
Vậy
tôi nói thế nào đây?
Thật khác với cách chúng ta suy nghĩ. Nó thật khiến ta suy ngẫm. Tôi không có sống hay chết. Ồ. Điều đó nghĩa là gì?
Nên tôi lấy hơi thở lên xuống làm sự sống và sự chết của tôi. Hơi thở lên xuống là sống và chết của tôi. Trong một bài kinh tôi đọc,
Đức Phật dạy các vị tỳ khưu quán niệm về sự chết.
Thế là các vị đi và thiền quán về sự chết. Một ngày nào đó chúng ta sẽ chết.
Rồi khi họ trở về, Đức Phật kiểm tra, hỏi họ đã quán niệm về sự chết thế nào. Một vị nói: "Dạ, chúng ta có thể chết bất cứ ngày nào, hôm nay hay ngày mai. Nên con nghĩ, nếu con còn sống được một ngày, một ngày nữa, con sẽ dùng ngày đó cho tốt nhất và hành thiền."
Đức Phật nói: "Đúng, rất tốt." Rồi Ngài hỏi một vị khác: "Còn con quán niệm
về sự chết thế nào?" Và điều đó không có nghĩa là, bạn thấy đó, nghĩ về sự chết không có nghĩa là bạn chỉ nghĩ về chết rồi trở nên trầm uất. Khi bạn nghĩ về sự chết, bạn không lãng phí thời gian. Bạn hành thiền. Bạn học hỏi. Nên một vị tỳ khưu khác nói: "Dạ, con nghĩ, nếu con sống đủ lâu bằng khoảng thời gian ăn một miếng cơm, đủ lâu, tức khoảng ba phút.
Bạn lấy một miếng bánh rồi ăn, nhai nó. Nên có lẽ hai phút. Tôi không biết chính xác. Tùy bạn ăn chậm cỡ nào." Nên vị tỳ khưu đó nói: "Nếu con sống thêm được chừng đó, trong khoảng thời gian ấy con sẽ dùng khoảnh khắc đó cho tốt nhất và hành thiền." Đức Phật nói: "Ồ, vậy là tốt."
Rồi Ngài hỏi một vị khác: "Còn con nghĩ về sự chết, quán niệm về sự chết và thực hành thế nào?" Vị tỳ khưu ấy nói: "Con nghĩ, bạn có thể chết trước khi thở vào xong. Bạn có thể chết trước khi thở ra xong. Trong một hơi thở, bạn có thể chết.
Và nếu con sống được một hơi thở, con đã may mắn lắm rồi, con sẽ dùng khoảnh khắc đó cho tốt nhất, có chánh niệm và hành thiền." Đức Phật nói: "Sādhu, sādhu, sādhu. Đó là cách nghĩ về sự chết tốt nhất." Nên chúng ta. Và đang chết.
Vậy sinh và tử, từng khoảnh khắc. Và khi bạn thật sự hành thiền, bạn thấy mỗi khoảnh khắc là một đời sống. Và như vậy tuổi thọ thật sự là một sát-na tâm.
Và điều đó ngắn cỡ nào?
Đức Phật nói: "Khoảng
một phần mười tỷ, có lẽ. Còn hơn thế nữa."
Một ngàn tỷ.
Vậy nên
ngắn. Một sát-na tâm rất, rất ngắn. Và đó thật ra là tuổi thọ của chúng ta. Vì các pháp
nối thành một chuỗi, chúng sinh khởi lại rồi lại sinh khởi. Nên một khoảnh khắc ngắn ngủi đó là lúc chúng ta có thể chết.
Và khi một người thấy đây là sự thật, rằng mỗi khoảnh khắc các pháp đang sinh và diệt, đó là sự chết.
Và đó là cách, một cách rất thâm sâu để thấy sự chết. Chúng ta không thể nói mình sống 90 năm. Chúng ta không thể thấy 90 năm. Tất cả những gì chúng ta sống là từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc, từng khoảnh khắc.
Vậy điều này cũng rất sâu sắc và ý nghĩa. Và một câu khác là: "Tôi không có thần lực, không có thần thông. Tôi không có năng lực nào để tạo ra điều gì, để kiểm soát điều gì, để vượt qua điều gì. Tôi không có thần lực. Tôi lấy sự chân thật làm thần lực của tôi." Sự chân thật.
Thật ra, chân thật là năng lực tốt nhất. Chúng ta muốn có nhiều năng lực. Tôi nghĩ tất cả chúng ta, cách này hay cách khác, dù có thừa nhận hay không, đều muốn có quyền lực. Chúng ta muốn kiểm soát. Nên quyền lực có nhiều hàm nghĩa khác nhau. Có loại quyền lực rất xấu, như năng lực phá hoại, để làm hại người khác.
Nhưng cũng có năng lực nuôi dưỡng. Bạn có năng lực làm điều tốt cho người khác. Như cha mẹ có năng lực nuôi dưỡng. Thầy cô có năng lực nuôi dưỡng. Bạn càng giúp được người khác học hỏi, bạn càng có năng lực. Không phải áp đặt ý mình lên người khác, không phải buộc người khác phải học, mà là giúp người đang muốn học.
Nên bạn càng giúp được nhiều, bạn càng có năng lực. Vậy nếu bạn muốn có năng lực, hãy phát triển thêm các phẩm chất để mình trở nên hữu ích hơn. Đó là cách tốt để có năng lực. Nên nhà thơ này nói: "Tôi lấy sự chân thật làm thần lực của tôi." Đặc biệt trong sự thực hành tâm linh, trong thiền tập, điều này rất quan trọng.
Đó là lý do mỗi khi chúng ta tụng bài này, bạn sẽ thấy điều đó. Đó là gì nhỉ?
Ngay thẳng, chính trực. Thật ra nghĩa là chân thật. Tức là chân chánh hay chân thật, rất, rất chân thật. Nên không chỉ đừng dối gạt người khác, mà đừng dối gạt cả chính mình. Hãy rất chân thật. Nên có khi người ta nổi giận, bạn hỏi họ: "Sao bạn nổi giận vậy?"
Họ nói: "Không, tôi không giận. Tôi chỉ đang cố dạy nó một điều gì thôi. Tôi chỉ đang cố sửa lỗi cho người đó." Nhưng xem kìa, ông ta rất giận. Mặt ông ta căng lên, giọng nói cũng rất gắt và căng. Vậy mà ông ta nói: "Tôi không giận." Ngay cả cha mẹ cũng làm vậy. Họ đánh con rất mạnh. "Tôi chỉ đang dạy nó thôi.
Nó không học. Tôi đang dạy nó. Nhưng tôi không giận."
Và một điều chân thật nữa là, khi hành thiền, có khi chúng ta tự dối gạt mình. Có khi chúng ta giả vờ như mình biết điều gì đó.
Có lúc chúng ta cũng hay khoe khoang. Ngay cả khi thầy hỏi thiền sinh, "Con hành thiền thế nào?" Có thiền sinh cố làm vui lòng thầy. Họ cũng muốn tạo ấn tượng tốt. Nên họ tưởng tượng ra điều gì đó và nói những điều hay hay với thầy. "Dạ, suốt một giờ hành thiền, con không có một ý nghĩ nào cả.
Chỉ rất dễ chịu, an bình và yên tĩnh. Con chỉ ở trong an lạc." Nếu thật vậy thì tuyệt vời lắm. Nhưng với người mới bắt đầu, rất khó làm được như vậy. Một giờ không có ý nghĩ nào là không thể. Ngay cả một phút cũng không thể.
Nên rất chân thật là điều rất quan trọng. Có khi thiền sinh cạnh tranh với nhau. Khi thầy nói điều tốt với người khác, "Ồ, con hành thiền rất tốt. Thầy rất hài lòng về con." Thiền sinh khác nghĩ, "Ồ, mình phải nói gì để được khen như vậy?" Rồi cố tưởng tượng ra rồi nói những điều như vậy. Đó cũng là không chân thật.
Nếu một người không chân thật, người đó không thể phát triển bất cứ phẩm chất tâm linh nào. Không có hy vọng. Vì vậy Đức Phật đã nhắc hai lần, hãy
rất, rất chân thật.
Nên sự chân thật cũng có năng lượng và sức mạnh lớn. Người ta nói, "Ồ, thời nay không thể chân thật như vậy được." Ai cũng không chân thật. Nếu bạn thật sự chân thật, người ta nghĩ bạn khờ.
Nên để không tỏ ra khờ, chúng ta cố tỏ ra rất khôn.
Nên quá khôn thì không tốt.
À, còn điều này nữa tôi gần như đã quên. Bốn dòng rất đẹp khác. Không có sự chân thật, không có sự trưởng thành thật sự.
Ý tôi là không thể có sự trưởng thành tâm linh. Không có sự chân thật, không thể có sự trưởng thành tâm linh. Nên sự thực hành tâm linh của chúng ta dựa trên sự chân thật.
Nền tảng. Sự chân thật cũng là nền tảng của chúng ta. Giữ năm giới, điều quan trọng, sự chân thật, rất rất quan trọng. Không có sự chân thật, không có tự do thật sự. Đúng vậy, không chân thật. Hãy thử nói một điều không thật rồi cố giữ cho nó nhất quán. Chuyện gì xảy ra?
Bạn phải nói thêm nhiều điều không thật. Bạn phải nói dối, nói dối, nói dối thêm nữa. Bạn bị mắc bẫy trong lời dối của chính mình. Vì vậy trong một cuốn sách tôi đọc, người đó nói, "Tôi đang sống một lời dối." Và điều đó đánh vào tôi rất mạnh. Trời ơi, tôi cũng đang sống một lời dối.
Đang diễn một vai. Rất nhiều lần tôi nhìn lại mình và cảm thấy rất không vui về chính mình. Tôi nghĩ, "Mình là kẻ đạo đức giả." Tôi tự nói với mình và điều đó rất đau. Và nó cũng đúng. Tôi là kẻ đạo đức giả. Tôi chỉ đang diễn một vai. Chỉ cố dựng lên một hình ảnh đẹp, một cái mặt nạ tốt trên mặt mình.
Tôi không thật. Tôi không chân thật. Tôi không lừa ai cả, nhưng tôi đang dựng một bộ mặt, dựng một hình ảnh, và chỉ đang diễn một vai. Giống như một diễn viên. Tôi là diễn viên. Tôi không thật.
Tôi là kẻ đạo đức giả. Ôi, thật là đau.
Nhưng dù sao, đó là cách chúng ta lớn lên. Trước tiên, chúng ta học ra rằng mình không hoàn hảo. Rồi chúng ta cố gắng. Từ từ, từ từ. Nên việc đó mất thời gian lâu. Vậy hãy rất chân thật và cũng rất kiên nhẫn. Và cũng hãy rất biết tha thứ và thương yêu. Chúng ta tha thứ cho chính mình vì mình không hoàn hảo.
Điều đó rất quan trọng. Vì chấp nhận con người thật của mình quá đau, nên chúng ta cố lừa chính mình. Ồ không, tôi không tệ đến vậy. Tôi đẹp mà. Tôi là người rất thương yêu và biết tha thứ. Rất chân thật. Chân thật thuần khiết.
Vậy hãy nhìn thật sâu và thấy. Chỉ khi thấy được lỗi của mình, chúng ta mới có thể sửa, vượt qua và trở thành người tốt hơn. Dù đau, nhưng nó giống như mọc răng. Nó đau. Trưởng thành thì rất đau. Nên không có sự chân thật, không có tự do thật sự.
Không có sự chân thật, không có gì là thật.
Vì không có sự chân thật, mọi thứ chỉ là một màn diễn. Không thật. Ai cũng chỉ là một màn diễn. Chỉ là diễn. Không ai thật. Nên chúng ta không thể thật sự tin một người khác vì người đó không thật. Chúng ta cảm thấy mình không thật và người kia cũng không thật.
Nên không còn niềm tin nữa. Vậy không có sự chân thật, không có gì là thật. Và một dòng nữa, dòng cuối còn sâu sắc hơn. Không có sự chân thật, không có gì cả.
Không còn gì nữa nếu không có sự chân thật. Nên để sống cuộc đời mình thật sự, chúng ta phải càng ngày càng chân thật hơn. Cố gắng hết sức để càng chân thật hơn. Chân thật 100% thì rất khó. Chúng ta còn không biết nữa. Có khi chúng ta lừa chính mình. Một cách vô thức, chúng ta làm vậy. Một cách vô thức, cha mẹ chúng ta thậm chí dạy chúng ta không chân thật, thật vậy.
Họ luôn nói, nói bằng lời, "Đừng nói dối, hãy chân thật." Nhưng một cách gián tiếp, không bằng lời, họ đang dạy chúng ta nói dối, dạy không chân thật. Ví dụ, có người gọi điện thoại, đứa con đi bắt điện thoại rồi nói, "Mẹ ơi, gọi cho mẹ." "Ê, nói là mẹ không có ở nhà."
Chúng ta đang dạy điều gì?
Và có khi chúng ta đang tức, nhưng chúng ta cố tỏ ra rất dễ thương. Tôi không nói là chúng ta nên bùng nổ, nhưng hãy cố thật hơn. Rất khó, nhưng khi chúng ta trở nên rất thật, chúng ta cảm thấy như mình đang trưởng thành.
Còn một câu nữa, "Tôi không có bạn." Tất cả chúng ta đều là bạn. Cha mẹ chúng ta cũng có thể là bạn, thầy của chúng ta là bạn.
Những người chơi chung với mình là bạn, đi học chung là bạn. Và ở đây nữa, tất cả chúng ta đều là bạn.
Và nhà thơ này nói, "Tôi không có bạn."
Nên mỗi lần ông nói điều gì, ông không nói về cái gì thuộc vật chất. Ông nói về điều gì thuộc tâm linh. Và dòng này là dòng tôi thích nhất trong bài thơ này. Tôi còn muốn
khắc nó lên một miếng gỗ thật đẹp, khắc bằng chữ thư pháp thật đẹp rồi treo ở đâu đó.
"Tôi không có bạn. Tôi lấy tâm mình làm bạn. Tôi lấy tâm mình làm bạn." Vậy hãy nhìn thật sâu. Chúng ta có là bạn của chính mình không?
Tâm của chúng ta có là bạn của chúng ta không? Ai làm chúng ta đau nhiều nhất? Chúng ta nghĩ, "Ồ, cha mẹ mình, ông chủ mình, người này người kia, vợ chồng mình hay ai đó đang làm mình đau." Nhưng người làm bạn đau nhiều nhất là chính bạn. Chính bạn.
Không ai có thể thật sự làm chúng ta đau đến mức đó. Họ có thể làm chúng ta đau bằng nhiều cách, nhưng không đến mức đó. Chúng ta làm chính mình đau nhiều nhất. Vì sao? Hãy nhìn một số người. Họ đang làm những điều rất tệ. Ví dụ, "Tôi có nhiều bạn." Không hẳn là bạn vì tôi không thể gọi họ là bạn được, vì chúng tôi không có giá trị chung thật sự nào.
Ví dụ, tôi biết một số người ở Miến Điện nghiện ma túy.
Họ trở thành người nghiện. Rồi họ mất việc. Sức khỏe rất kém. Thậm chí mất cả sự sáng suốt trong suy nghĩ. Và ngay cả cha mẹ cũng không chịu được họ nữa. Cha mẹ đuổi họ đi. "Đừng về nhà nữa. Chúng ta không muốn con nữa." Họ từ con. Nên họ đi và sống với nhóm nhỏ của mình, toàn là người nghiện.
Và đời họ càng lúc càng tệ hơn. Rồi cảnh sát bắt họ và đưa vào một bệnh viện cho người nghiện. Và tôi đến đó nói Pháp cho những người nghiện, vì vị bác sĩ phụ trách bệnh viện
là bạn tôi. Nên tôi đến và nói với họ. Tôi nhìn họ và thấy, tôi cảm thấy thật là một sự lãng phí cuộc đời. Người này có thể trở thành một người rất tâm linh, thương yêu, thông minh, trí tuệ. Anh ta có đủ tiềm năng để trở thành một người rất đẹp, rất trí tuệ. Và anh ta có thể làm nhiều điều tốt cho mình và cho người khác.
Và hãy xem anh ta đã làm gì với chính mình. Ai làm điều đó? Không phải ai khác. Họ tự làm với chính mình. Thật là tàn nhẫn.
Nên nếu bạn hỏi họ, "Bạn có thương chính mình không?" Họ sẽ nói, "Tất nhiên rồi." Bạn chứng minh điều đó thế nào?
Hãy xem bạn đã làm gì với chính mình.
Bạn trở thành một người vô dụng. Một gánh nặng cho xã hội. Vậy nên mỗi khi có một ý nghĩ bất thiện, hãy nhìn vào ý nghĩ đó. Đây không phải là bạn. Trạng thái tâm này, cái tâm này không phải là bạn. Đây là kẻ thù của tôi. Và mỗi khi bạn có một ý nghĩ rất thiện, tốt lành, hãy nhìn vào đó và nói: "Đây là bạn của tôi."
Vậy nên khi bạn đã
làm cho tâm mình, cho thức của mình thành bạn của mình, thì
cái tâm đó, ý nghĩ đó sẽ thúc đẩy bạn làm càng nhiều điều tốt hơn nữa. Và bạn trở thành một người mỗi ngày một tốt hơn.
Bạn thật sự học hỏi và trưởng thành. Vậy hãy nhìn thật sâu và xem ý nghĩ của chúng ta là bạn hay là kẻ thù của chúng ta.
Và đây cũng là một phần của việc hành thiền của chúng ta, Cittānupassanā.
Biết những ý nghĩ. Trạng thái tâm.
Tôi cũng nói về điều này với một số người ở Burma. Có một người, ông ấy rất thông minh — ông ấy là người rất thông minh. Ông từng là giảng viên đại học. Rồi ông bỏ việc, sang Nhật làm việc, dành dụm được một số tiền rồi trở về. Và ông bắt đầu một công việc kinh doanh mới.
Nhưng việc kinh doanh của ông thất bại. Và ông mất hết tiền. Ông trở nên rất, rất bất hạnh, vì trong đời ông chuyện này thất bại rồi đến chuyện khác thất bại. Nên ông rất bất hạnh. Đời sống hôn nhân của ông cũng đang tan vỡ. Họ không thể liên hệ với nhau, không nói chuyện được với nhau. Họ không tôn trọng nhau, không có lòng tử tế với nhau. Họ luôn tranh cãi và đánh nhau.
Rồi họ nghĩ đến chuyện ly hôn. Cả những đứa con nữa, ông có hai người con gái. Nhà của mẹ vợ. Tôi đã từng đến nhà ông ấy. Vậy nên mọi thứ trong đời ông đang tan rã, càng lúc càng tệ hơn. Và ông kể chuyện này với một người bạn khác, người này là một thiền sinh rất giỏi, và thật ra là một bác sĩ.
Và người bạn này, vì ông ta là một thiền sinh giỏi, rất thương yêu và có lòng bi, nên ông lắng nghe người bạn này và nói: "Này, trước khi anh sửa cho đúng những chuyện trong đời anh, hãy làm cho chính anh trở nên bình tĩnh và an lạc trước đã. Với trạng thái tâm như vậy, anh không thể làm đúng được việc gì. Dù anh cố gắng đến đâu. Với loại trạng thái tâm đó, anh không thể làm đúng được việc gì.
Mọi thứ sẽ sai hết. Vậy trước tiên, hãy làm cho tâm anh đúng đắn trở lại." Và thế là người này dạy bạn mình hành thiền. Thật ra vị bác sĩ này cũng là học viên của tôi. Và ông ấy đưa cho người kia một cuốn băng cassette bài pháp thoại của tôi. Và trong bài pháp thoại đó, câu này cũng được nhắc đến, được bàn tới.
Làm cho tâm mình thành bạn của mình. Và người này, ông ấy nghe hết cả cuốn băng, dài khoảng 90 phút. Nhưng chỉ có điểm này đi vào tâm ông. Chỉ một câu. Nên tôi muốn nói với các bạn, các bạn ngồi nghe đây một tiếng rưỡi. Nếu các bạn không nhớ gì khác, cũng không sao. Chỉ cần nhớ một câu.
Thế là đủ. Và thật sự sống với nó. Vậy nên người này nghĩ: "Tâm tôi là bạn của tôi. Tôi sẽ làm như vậy."
Nên ông hành thiền theo dõi hơi thở vào ra, khi nào có thể, vào buổi sáng, buổi tối. Và trong ngày, suốt cả ngày, ông cố gắng rửa sạch những ý nghĩ của mình. Mỗi lần một ý nghĩ tiêu cực khởi lên, ông chỉ rửa nó đi và buông ra. Đây không phải bạn của tôi.
Làm như vậy trong sáu, có lẽ hơn sáu tháng, vì tám tháng sau tôi gặp lại ông ấy. Ông ấy đến thăm tôi. Rồi tám tháng sau, tôi gặp lại ông. Bây giờ ông là một người khác. Ông trở nên rất bình tĩnh và an lạc. Ví dụ, một hôm, ông được đề nghị một công việc.
Không phải một chỗ làm, mà là một loại công việc. Và tiền thù lao cũng được nói đến. Và người này nghĩ tiền thù lao này quá ít. Ông không thể nhận công việc đó, việc làm đó với số tiền quá ít như vậy. Nên ông đến gặp người kia để thương lượng, hoặc để nói rằng ông không thể nhận. Vậy nên khi bước vào nhà đó, ông cảm thấy rất bình tĩnh và an lạc.
Ông đi vào trong nhà và ngồi xuống đó. Rồi trước khi họ nói về công việc, người này nói: "Nhà của anh thật bình tĩnh và an lạc. Anh biết vì sao không? Cả gia đình đều hành thiền. Bạn thật sự cảm nhận được điều đó. Họ rất thư giãn, bình tĩnh và nhẹ nhàng."
Và người gia chủ này cũng nói: "Vâng, khi anh bước vào và tôi nhìn anh, tôi cảm thấy anh cũng rất bình tĩnh, cũng rất an lạc." Nên người này nói: "Bình thường, tự nhiên thì tôi không phải là người rất bình tĩnh và an lạc. Nhưng tôi đã tìm ra một cách để làm cho mình bình tĩnh và an lạc. Và tôi đang thực hành cách đó." Và khi họ nói chuyện Dhamma một lát, họ phát hiện ra cả hai người đều nghe pháp thoại của tôi và ứng dụng Dhamma vào đời sống của mình.
Vậy nên tôi dạy Dhamma để thực hành, để áp dụng vào đời sống hằng ngày. Thế là họ trở thành bạn Dhamma. Sau đó, họ nói về công việc. Và người đó nói: "Tiền thù lao rất ít. Nên tôi xin lỗi. Tôi không thể nhận công việc đó." Rất nhẹ nhàng, rất tử tế.
Không phàn nàn. Chỉ rất nhẹ nhàng, tử tế, và với tâm bình tĩnh an lạc mà họ nói chuyện. Và người muốn nhờ làm việc đó nói: "Anh muốn bao nhiêu?" Và ông xin gấp ba lần số tiền thường, số tiền ban đầu. Và người kia nói: "Được. Vâng, tôi sẽ trả số đó.
Anh làm đi." Và người này nhận công việc đó. Và ông làm việc với cả tấm lòng. Ông đặt hết sức lực, hết khả năng của mình vào việc làm đó và hoàn thành công việc tốt đến nỗi ông rất hoan hỷ về điều đó. Ông nói: "Tôi còn không biết là mình có thể làm tốt đến vậy." Vì ông chưa bao giờ thử như thế.
Khi nhận việc, chúng ta thường chỉ làm mức tối thiểu và nhận tiền tối đa. Chúng ta không bao giờ làm hết mức, hoặc làm tốt nhất mà mình có thể. Chúng ta không bao giờ dùng hết khả năng của mình để làm cho nó tốt nhất có thể. Nhưng người này, vì ông cũng là thiền sinh, và vì họ trở nên rất thân thiện, và cũng vì thái độ của ông đã thay đổi rất nhiều, nên bất cứ việc gì ông làm, cho đến bây giờ, ông đều làm với cả tấm lòng.
Ông dùng hết mọi nguồn lực của mình. Nhờ vậy, ông làm công việc đó tốt đến nỗi chính ông rất, rất hoan hỷ về công việc của mình.
Và người kia cũng rất hài lòng, dù ông ta trả gấp ba lần số tiền, ông ta cũng rất hài lòng với công việc.
Và vì ông trở thành một người rất an lạc và bình tĩnh, nên khi nói chuyện với gia đình, ông có thể bày tỏ sự chấp nhận, sự cởi mở, chân thật, mềm mỏng, nhẹ nhàng, và cũng không cố tỏ ra hống hách.
Nên họ thương lượng rất tốt. Họ nói chuyện rất tốt. Và mọi việc được giải quyết rất êm đẹp. Và bây giờ cả hai đều hành thiền, vợ ông và chính ông.
Vậy nên trước khi sửa cho đúng những chuyện trong đời bạn, hãy làm cho tâm bạn đúng đắn trước đã. Vì đời sống của bạn là phản ảnh của trạng thái tâm bạn. Nếu bạn bình tĩnh và an lạc, nhẹ nhàng và cởi mở, đời bạn sẽ trở nên như vậy, càng lúc càng sáng tạo hơn. Vậy nên tôi chỉ nói vắn tắt về người này, vì cách ông ấy thay đổi thật kỳ diệu đến nỗi đã lâu tôi không thể tin được.
Tôi nói chuyện với ông ấy nhiều lần nữa và cố tìm xem ông ấy có phải chỉ đang tìm cách lừa tôi nữa hay không.
Nhưng sau đó tôi thấy ra là ông không lừa dối. Và ông trở nên thật mát mẻ và an lạc. Một điều khác ông nói là, ngay cả khi tôi đi dưới nắng giữa trưa ở Burma, ở Rangoon, nóng như thế, ông nói: "Tôi còn không cảm thấy nắng, cái nóng của nắng. Tôi cảm thấy bên trong thật mát mẻ. Và tâm tôi tiếp xúc với sự mát mẻ đó nên tôi cảm thấy mát."
Thật kỳ diệu. Điều đó có thể xảy ra. Nó đã xảy ra với ông ấy. Nó đã xảy ra với nhiều người. Và nó cũng có thể xảy ra với các bạn.
Thôi để tôi nói mãi nói mãi. Quên bữa ăn đi. Ngày nào chúng ta cũng ăn mà.
Tôi không có kẻ thù.
À, ngay cả Đức Phật cũng có kẻ thù. Các bạn biết điều đó.
Đó là ai? Devadatta. Đúng. Vậy nên ngay cả Đức Phật cũng có người nghĩ đến chuyện hại ngài, nói những điều xấu về Đức Phật. Và người ở đây đang nói: "Tôi không có kẻ thù." Vậy như ông đã nói trong nhiều câu trước, ông không nói về một chúng sinh nào là kẻ thù.
Ông đang nói về một trạng thái tâm khác. Ông sắp nói về một trạng thái tâm khác
mà ông sẽ gọi là kẻ thù. Các bạn có đoán được
đó là gì không? Ông nói: "Tôi không có kẻ thù." Rồi ông sẽ nhắc đến một điều khác, đó là kẻ thù.
Được rồi, các bạn đã suy nghĩ về câu trả lời. Vậy hãy giữ câu trả lời trong tâm và kiểm tra lại. Tôi lấy sự thiếu cẩn trọng làm kẻ thù của mình.
Thiếu cẩn trọng, thất niệm, buông lung, không chánh niệm — chúng cùng một nhóm. Thật ra chúng là những từ đồng nghĩa.
Vậy nên
sự thiếu chánh niệm, sự buông trôi, vô minh, sự bất cẩn — đó là kẻ thù tệ nhất. Khi một người trở nên buông trôi, thiếu chánh niệm, bất cẩn, thì phẩm chất của cả cuộc đời người ấy sẽ đi xuống. Không có cách nào bạn có thể nâng cao phẩm chất cuộc sống của mình bằng sự bất cẩn, buông trôi, thiếu chánh niệm. Bằng sự cẩn trọng, bằng chánh niệm, bằng cách áp dụng trí tuệ của mình, bằng cách làm việc với sự hiểu biết rõ ràng, làm hết lòng, chúng ta có thể nâng cao phẩm chất cuộc sống của mình, như người mà tôi vừa kể lúc trước.
Vậy nên bằng sự bất cẩn, chúng ta đang phá hủy cuộc đời mình. Chúng ta đang làm phẩm chất cuộc sống của mình thấp xuống, thấp xuống. Chúng ta tự hạ thấp mình. Nó làm mình thấp kém đi. Vậy nên sự bất cẩn làm mình thấp kém đi. Sự thiếu chánh niệm làm mình thấp kém đi. Sự buông trôi làm mình thấp kém đi. Vậy nên nếu muốn nâng cao cuộc sống của mình, chúng ta phải phát triển chánh niệm, sự cẩn trọng, sự không buông trôi, sự tỉnh giác.
Không có nó thì chẳng có gì nhiều mà ta làm được.
Vậy nên khi bạn suy nghĩ sâu, cái đang phá hủy phẩm chất cuộc sống của bạn chính là sự thiếu chánh niệm, sự buông trôi, sự bất cẩn này. Đó mới là kẻ thù thật sự. Vậy nên đừng tìm kẻ thù ở bên ngoài. Những kẻ thù khác thì bạn còn có thể tự bảo vệ mình khỏi bị tổn thương. Nhưng kẻ thù ở bên trong thì rất khó.
Một câu khác: "Tôi không có áo giáp." Áo giáp nghĩa là những tấm thép trên thân người, ở thế kỷ 15 hay 16.
Một số người rất can trường, họ chiến đấu và họ có áo giáp này. Vậy nên ông ấy nói: "Tôi không có áo giáp.
Tôi lấy lòng từ làm áo giáp của tôi." Lòng từ nghĩa là mettā, sự tử tế. Vậy nên sự tử tế, mettā, lòng từ là áo giáp của chúng ta. Có rất nhiều người đến gặp tôi và họ muốn một cái gì đó để bảo vệ họ. Họ nói: "Con phải làm gì để bảo vệ mình, để mình được an toàn?"
Tiếng Miến họ nói: "Angre king of Baloo Amle." Để được thoát khỏi nguy hiểm thì con phải làm gì? Con phải làm gì? Vậy nên mỗi lần tôi đều dạy họ, hãy thực hành chánh niệm và cả mettā.
Hai cái đó là sự bảo vệ tốt nhất.
Vậy nên khi bạn có chánh niệm và khi bạn cảm nhận mettā với tất cả mọi người, bạn cảm thấy được bảo vệ. Vậy nên sự bảo vệ tốt nhất là lòng từ, mettā. Vậy họ dùng áo giáp để làm gì? Để bảo vệ thân họ.
Nhưng đó không phải là sự bảo vệ đúng đắn, vì bạn không thể mặc áo giáp 24 giờ một ngày.
Không thể được. Vậy nên nếu bạn thực hành chánh niệm và mettā, cái đó trở thành áo giáp của bạn.
Nó sẽ bảo vệ bạn.
Tôi không có thành trì. Thành trì nghĩa là một ngôi nhà rất kiên cố. Tường rất dày, chỉ có những cánh cửa nhỏ và chắc ở dưới, và cửa sổ rất nhỏ ở trên. Vậy thành trì thì bạn đã thấy rồi. Và tôi muốn một thành trì.
Thôi thì, dù sao, ông ấy nói: "Tôi không có thành trì. Tôi lấy tâm bất động làm thành trì của tôi." Vậy tại sao người ta xây thành trì? Để bảo vệ khỏi kẻ thù vào bên trong. Nên bạn xây một bức tường rất dày. Rồi bạn ở bên trong. Rồi bạn cảm thấy được bảo vệ.
Nhưng thật ra đó không phải là sự bảo vệ thật sự. Vậy nên tôi lấy tâm bất động làm thành trì của tôi. Tâm bất động nghĩa là samādhi rất mạnh. Cũng là sati, chánh niệm rất mạnh. Vậy nên khi chánh niệm trong samādhi của bạn trở nên rất, rất mạnh, điều gì xảy ra?
Những ý nghĩ bất thiện không thể vào được nữa. Bạn được bảo vệ khỏi những ý nghĩ bất thiện.
Samādhi sâu là một sự bảo vệ.
Vậy nên chúng ta cố bảo vệ thân mình. Chúng ta chịu rất nhiều khó nhọc để bảo vệ thân mình. Nhưng chúng ta không chịu đủ khó nhọc, hay
chúng ta không bỏ đủ nỗ lực để bảo vệ tâm mình. Chúng ta để mọi thứ đi vào từ mắt, từ tai, và cả những ý nghĩ, ý nghĩ, ý nghĩ.
Vậy nên sự bảo vệ thật sự cho tâm mình là samādhi rất mạnh, sati chánh niệm rất mạnh.
Vậy nên cái đó sẽ trở thành thành trì cho tâm mình.
Tôi không có thanh kiếm. Vậy ngày xưa,
các chiến binh, họ mang những thanh kiếm rất dài. Ngày nay không còn ai làm vậy nữa, trừ để trang trí, tôi nghĩ vậy, trong vài dịp. Vậy nên khi ta gặp kẻ thù, ta chặt kẻ thù bằng thanh kiếm. Để chặt kẻ thù, ta dùng kiếm. Vậy nên ông ấy nói: "Tôi không có thanh kiếm. Tôi lấy sự vắng mặt của cái ngã làm thanh kiếm của tôi."
Vậy nên bất cứ điều gì xảy ra trong cuộc đời bạn, bất cứ
lokadharma, bất cứ — lokadharma dịch thế nào?
Tôi biết chữ đó, nhưng tôi quên rồi. Bất cứ điều gì bạn kinh nghiệm trong cuộc đời mình, tốt hay xấu, đều là lokadharma. Hạnh phúc, bất hạnh, có nhiều bạn, không có bạn, bị chê, được khen, tất cả những cái đó. Vậy nên bất cứ khó khăn nào bạn gặp trong đời đều là lokadharma. Nó làm bạn đau. Nhưng khi bạn đã phát triển anattā này rất mạnh, nó không làm bạn đau nữa.
Bạn chặt đứt mọi thứ bằng anattā.
Hôm qua tôi đã nói nhiều về anattā.
Vậy nên sự hiểu biết này, sự hiểu biết sâu sắc này về anattā,
không phải một linh hồn, không phải một chúng sinh, không phải hoàn toàn nắm quyền điều khiển, chỉ là một tiến trình, tiến trình tâm, tiến trình thân, chúng liên quan với nhau. Chúng làm duyên cho nhau, sinh lên và diệt đi. Nếu bạn thấy những điều này rất rõ ràng, thì không có gì có thể làm tâm bạn đau nữa. Mỗi khi bạn thấy điều gì, chỉ thấy anattā và nó chặt đứt, phạt một nhát.
Vậy nên để chặt xuyên qua mọi thăng trầm — vâng, đó là chữ đó. Giờ nó tự đến mà không cần nghĩ, những thăng trầm của cuộc đời. Vậy nên bất cứ điều gì bạn kinh nghiệm, nếu bạn thấy mọi thứ là anattā, bạn chỉ chặt nó thôi. Vậy nên anattā là một thanh kiếm rất sắc. Chặt xuyên qua mọi thứ.
Không gì có thể thật sự chắn đường bạn. Chỉ nhìn anattā. Nó chặt xuyên qua mọi thứ.
Vậy đây là hết bài thơ. Và tôi đã làm nó rất ngắn, phần giảng giải của tôi rất, rất ngắn. Bởi vì tôi đang nhìn đồng hồ. Thời gian còn ít.
Thật ra tôi muốn nói nhiều hơn nữa, khai triển nhiều hơn nữa về ý nghĩa. Nó rất, rất sâu và đẹp. Vậy nên tôi mong các bạn yêu bài thơ này và sống bài thơ này.
Chỉ yêu nó thì không đủ. Sống nó thì rất quan trọng. Hãy làm tâm mình thành người bạn của mình. Hãy làm chánh niệm thành ngôi nhà của mình. Nếu các bạn chỉ nhớ hai điều này, tôi sẽ rất, rất vui, rất hài lòng. Tôi mong các bạn nhớ.
Vậy
chúng ta sẽ kết thúc buổi gặp hôm nay, Chủ nhật, ở đây. Rất vui được gặp lại tất cả các bạn lần này rồi lần nữa. Và tôi mong các bạn sống lâu, hạnh phúc, thực hành Dhamma và trưởng thành.
Bạn muốn nói điều gì không? Vâng? Xin mời.
Xin cảm ơn.
Sẽ có một buổi cơm gây quỹ cho Ngài Yu Jyotika vào thứ Bảy, ngày 22 tháng Ba, tức thứ Bảy tuần sau, lúc 12:30 trưa. Và sẽ được tổ chức tại nhà của Becky và MacNeil, số 180 Rupert Street West, Footscray, Melville, tham chiếu 41E4.
Sau buổi cơm, Ngài Yu Jyotika sẽ có một bài pháp thoại ngắn. Và toàn bộ số tiền thu được sẽ được cúng dường cho Tu viện Yu Jyotika ở Myanmar. Nếu cần thêm thông tin, xin vui lòng liên hệ MacNeil hoặc Aida Chu. Xin cảm ơn.
Vậy chúng ta hãy đảnh lễ Đức Phật,
để tôn kính Đức Phật. Thật tốt lành khi tôn kính những vị đáng được tôn kính.
Imāya
Dhammānudhammapaṭipattiyā
Buddhaṃ Pūjemi.
Con tôn kính Đức Phật bằng chính sự thực hành
dẫn đến giải thoát.
Imāya Dhammānudhammapaṭipattiyā
Dhammaṃ Pūjemi.
Imāya Dhammānudhammapaṭipattiyā
Saṅghaṃ Pūjemi.
Xin cho tôi thêm một phút nữa. Tôi có nhiều điều muốn nói trước khi quên. Nếu chúng ta thật sự tôn kính Đức Phật, thì chúng ta cũng đã tôn kính Dhamma rồi. Bởi vì chúng ta biết về Đức Phật thông qua Dhamma. Nếu không biết Dhamma, chúng ta không biết Đức Phật. Vậy nên khi tôn kính Đức Phật, chúng ta cũng đồng thời tôn kính Dhamma.
Và cũng vậy, khi tôn kính Đức Phật và Dhamma, chúng ta cũng đang tôn kính Sangha. Bởi vì ai đang mang giữ Dhamma? Học, thực hành, và giảng dạy. Không có Sangha, sẽ không còn Dhamma nữa. Nó sẽ biến mất. Dù chúng ta có cả chồng sách và mọi thứ được ghi lại, nhưng nếu không ai đọc, không ai học, không ai dạy, không ai thực hành, thì có thể nói là nó đã biến mất.
Vậy nên giữ cho Dhamma còn sống là điều rất quan trọng. Không phải chỉ giữ trong sách vở. Thật ra Dhamma không ở trong sách. Trong sách chỉ là những ghi chép. Dhamma thật sự ở trong đời sống của chúng ta, trong sự thực hành của chúng ta.
Xin cảm ơn.
Thiền sư Sayadaw U Jotika sinh ngày 05.08.1947 trong một gia đình Hồi Giáo ở Miến Điện. Thời niên thiếu Ngài được gia đình gửi học và được giáo dục trong một trường dòng Thiên chúa giáo, tốt nghiệp kỹ sư điện tử và nghiên cứu sâu rộng về khoa học, tâm lý học, triết học phương Tây.…